خانواده گرامینهها (Poaceae – Grains & Edible Cereals)
برنج (Rice – Oryza sativa)
معرفی
برنج یکی از مهمترین غلات جهان و غذای اصلی بیش از نیمی از جمعیت کره زمین است. دانهای سفید یا قهوهای با طعمی ملایم که قابلیتهای پخت گسترده دارد.
تاریخچه و خاستگاه
- خاستگاه: آسیا (چین و هند) حدود ۱۰ هزار سال پیش.
- باستانشناسان شواهدی از کشت برنج در دره رود یانگتسه کشف کردهاند.
- امروز در بیش از ۱۰۰ کشور کشت میشود.
ویژگیها
- انواع: برنج سفید، قهوهای (سبوسدار)، باسماتی، ژاپونیکا (دانه کوتاه).
- طعم ملایم و بافت متفاوت بسته به نوع.
ارزش تغذیهای
- منبع غنی کربوهیدرات پیچیده.
- برنج قهوهای سرشار از فیبر و مواد معدنی است.
- فاقد گلوتن → مناسب برای افراد سلیاکی.
کاربرد
- غذای اصلی در آسیا (پلو، سوشی، کاری).
- استفاده در آرد برنج و شیر برنج.
- در برخی فرهنگها، دانه برشته یا جوانهزده بهعنوان تنقلات مصرف میشود.
گندم (Wheat – Triticum aestivum)
معرفی
گندم پرمصرفترین غله جهان است و پایه تولید نان، پاستا و بسیاری از محصولات آردی است.
تاریخچه و خاستگاه
- خاستگاه: هلال حاصلخیز (بینالنهرین، ایران، ترکیه) حدود ۹ هزار سال پیش.
- همراه با جو و عدس از نخستین محصولات اهلیشده بشری است.
ویژگیها
- دانه بیضیشکل، قهوهای-طلایی.
- حاوی گلوتن (پروتئینی که به نان خاصیت کشسانی میدهد).
ارزش تغذیهای
- منبع کربوهیدرات، پروتئین و ویتامینهای گروه B.
- سبوس گندم منبع فیبر و مواد معدنی است.
کاربرد
- تهیه نان، کیک، بیسکویت، پاستا.
- بلغور، گندم برشته (قابلیتی مشابه اسنک).
- در ایران: «گندم برشته» یکی از تنقلات سنتی است.
جو (Barley – Hordeum vulgare)
معرفی
جو یکی از قدیمیترین غلات کشتشده است و کاربرد غذایی و صنعتی (بهویژه در نوشیدنیها) دارد.
تاریخچه و خاستگاه
- اهلیشده در بینالنهرین حدود ۱۰ هزار سال پیش.
- در مصر باستان برای تهیه نان و نوشیدنیها استفاده میشده است.
ویژگیها
- دانههای بیضی با رنگ زرد-قهوهای.
- طعمی خاکی و ملایم.
ارزش تغذیهای
- منبع فیبر محلول (بهویژه بتا-گلوکان).
- کاهشدهنده کلسترول.
- غنی از منیزیم و سلنیوم.
کاربرد
- سوپ جو، نان جو، ماءالشعیر (نوشیدنی جو).
- دانه جوانهزده یا برشته بهعنوان اسنک سالم.
ذرت (Maize – Zea mays)
معرفی
ذرت یکی از اصلیترین غلات دنیاست، بومی قاره آمریکا. هم بهعنوان غذای اصلی و هم خوراک دام اهمیت دارد.
تاریخچه و خاستگاه
- اهلیشده در مکزیک حدود ۹ هزار سال پیش.
- توسط سرخپوستان بهعنوان غذای مقدس مصرف میشده است.
ویژگیها
- دانههای زرد (و گاهی قرمز یا بنفش).
- طعمی شیرین و نشاستهای.
ارزش تغذیهای
- منبع کربوهیدرات و فیبر.
- غنی از آنتیاکسیدانهای کاروتنوئیدی (لوتئین و زآگزانتین).
- بدون گلوتن.
کاربرد
- پاپکورن (دانه برشتهشده).
- آرد ذرت برای نان و تورتیلا.
- روغن ذرت.
- مصرف دانه کامل یا جوانهزده بهعنوان اسنک محلی در بسیاری از کشورها.
دسته بندی ها: آجیل و دانه ها
