پنبهدانه (Cottonseed – Gossypium spp.)
معرفی
پنبهدانه محصول جانبی گیاه پنبه (Gossypium spp.) است که پس از برداشت الیاف، بهعنوان منبع مهم روغن خوراکی و خوراک دام استفاده میشود. این دانهها پوستهای سخت و قهوهای دارند و درون آن مغزی سفید و روغنی قرار گرفته است.
تاریخچه و خاستگاه
- بومی هند و آفریقا.
- در گذشته تنها برای تولید الیاف کشت میشد، اما از قرن نوزدهم استفاده از دانهها برای روغنگیری آغاز شد.
- با پیشرفت فناوری پالایش، روغن پنبهدانه بهعنوان یک روغن خوراکی ایمن وارد بازار شد.
ویژگیها
- دانههای کوچک و قهوهای با پوستهای پوشیده از الیاف کوتاه.
- حاوی ترکیبی به نام گوسیپول (Gossypol) است که سمی بوده و باید طی فرآوری حذف شود.
- مغز دانه بسیار روغنی و غنی است.
ارزش تغذیهای
- روغن پنبهدانه غنی از اسیدهای چرب غیراشباع.
- حاوی ویتامین E و فیتواستروژنهای طبیعی.
- نسبتاً کلسترول پایین.
- دانه پس از فرآوری (حذف گوسیپول) به خوراک دام و طیور تبدیل میشود.
کاربرد در آشپزی و صنعت
- روغن خوراکی: استفاده در سرخکردنیها، مارگارین و اسنکهای صنعتی.
- خوراک دام: کیک و کنجاله پنبهدانه منبع پروتئین برای دامهاست.
- صنعت: تولید صابون، لوازم آرایشی و بیودیزل.
جایگاه فرهنگی و اقتصادی
- در ایالات متحده، پنبهدانه از قرن نوزدهم به یکی از منابع اصلی روغن خوراکی تبدیل شد.
- در ایران، پنبهدانه بیشتر در صنایع روغنکشی مورد استفاده است و جایگاه مستقیمی در رژیم غذایی ندارد.
- بهدلیل پیوند با صنعت نساجی، این دانه نقشی دوگانه (کشاورزی و صنعتی) در اقتصاد جهانی دارد.
دسته بندی ها: آجیل و دانه ها
